Moeten we plechtig doen bij een Hunebed?

6 september 2018 10:52 Blog over respect bij Hunebed

Mooi weer, een subtropische zomer in Nederland. Waarom zouden we weer op vakantie naar Normandië gaan om op terrasjes te zitten of het oorlogskerkhof bij Omaha Beach te bezoeken?

Nee, deze zomer kunnen we beter ontspannen dagjes uit gaan met de kids, naar bijvoorbeeld het mooie Drenthe.
Ineens doemt er al wandelend door het landschap een Hunebed op. Een stapel keien uit de oudheid: een grafheuvel van ruim vierduizend jaar oud ontdaan van aarde. Niet van Hunnen maar van het Trechterbekervolk. Papa kijkt op zijn smartphone en leest de Wikipedia informatie voor aan mama. Dat is niet aan de kids besteed. Zij spelen en klimmen vrolijk en nieuwsgierig op de gladde stenen. Een foto van dit familie-uitje is gauw geschoten. Maar in al hun enthousiasme zijn de kinderen sinds kort in overtreding. Spelen en klauteren op een historisch graf is volgens het Hunebedcentrum in Borger niet respectvol.
Slaan we daarmee niet door in het respect voor de doden?

Spelen heeft een functie, ook bij een grafmonument?

Groot worden is nooit zonder risico’s en pedagogen luiden de noodklok dat we als ouders kinderen veel te veel risicomijdend op laten groeien. Alle redenen dus om kinderen tijdens een uitstapje vrolijk te laten klauteren op de gladde stenen van een hunebed. Balans zoeken, omgaan met gevaar. Maar die pedagogische uitdaging is aan het Hunebedcentrum als erfgoedbewakers niet besteed. De Hunebedden zijn plechtig gemaakt en zijn in een klap van hun speelfunctie ontdaan.

Hunebedden zijn ornamenten in het landschap

De Normandische toeristische attractie, het Normandy American Cemetry die het jaar ervoor op het vakantieprogramma stond, heeft een heel andere uitstraling dan een Hunebed. De aanblik van de geordende en ritmische massaliteit van duizenden graven van soldaten van nog geen twee generaties geleden, doet ons beseffen, welke offers er voor vrijheid gebracht zijn en – worden gedaan. Dat overweldigende beeld draagt vanzelf bij aan een meer introspectieve houding van de bezoekers, omdat ook de naam en leeftijd van de gevallene, of een naamloos kruis, de oorlog een menselijk gezicht geven dat bij ons binnendringt. De Hunebedden daarentegen, oorspronkelijke grafheuvels, zijn in de loop der eeuwen door menselijk handelen nogal van hun spirituele en mystieke betekenis ontdaan. Menig Hunebed is bijvoorbeeld eerder, zonder enig religieus respect gesloopt om de stenen te gebruiken voor het bouwen van kerken of het kloven van de stukken rots voor sluitstenen. Ontdaan van de laag aarde zijn de resterende hunebedden vooral ornamenten en symbolen van een verleden in het landschap geworden.

Zien we archeologen als grafschenners?

De wens tot meer respect is begrijpelijk, maar is tegelijk ook een boodschap die nogal achterhaald is door de nieuwsgierigheid van de mens -met afstand tot het verleden- naar de grafheuvels die het ooit waren. Archeologen probeerden door sporen in deze graven te ontleden, te begrijpen hoe mensen vroeger leefden. Trek je de redenering van het Hunebedcentrum door, dan zouden we archeologen daarmee, zwaar aangezet, grafschenners kunnen noemen.

Vaststaat dat respect voor de oorspronkelijke betekenis van Hunebedden in de loop der geschiedenis grotendeels is verdwenen. Moeten we dan in het hier en nu paternalistisch naar kinderen zijn, die een Hunebed als een speelobject zien? Zijn het met een andere blik ook niet mooie natuurlijke speeltoestellen met een bijzonder verhaal geworden, met een historisch hufterproof keurmerk waar geen moderne speeltoestelfabrikant tegenop kan?

Plekken van wedergeboorte

Zolang de resterende hunebedden niet met pikhouwelen te lijf worden gegaan of onderdeel worden van een pretpark, zal het met een aanslag op de duurzaamheid door de natuurlijk beweegdrang van op zacht gezoolde  sportschoenen rond klauterende kinderen op deze historische objecten wel loslopen. Juist het nieuwe gebruik door kinderen is een prima manier om ook de dood met minder afstand en ontzag aan het kinderleven te verbinden. De familiefoto bij het Hunebed in 2028 nog eens bekijkend, opent zich op de smartphone nog eens het Wikipedia bestand over Hunebedden, want wat vertelde pa toen ook al weer? De inmiddels jong volwassen klauteraar leest dat de grafheuvels volgens eeuwenoud volksgeloof plekken waren waar kinderen uit voort zouden komen. Het Hunebed werd gezien als een plek van wedergeboorte.
En zo is de geschiedenis, terwijl zoonlief zichzelf op de foto onder een Hunebedsteen vandaan ziet kruipen, ineens weer rond.

Terug naar overzicht